Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı nəticəsində foto, video və audio materialların hazırlanması daha da asanlaşıb. Lakin bu texnologiyaların geniş yayılması ilə yanaşı, dezinformasiya, saxta görüntülər və manipulyativ məzmunların yayılması riski də artıb. Məhz bu səbəbdən Azərbaycanda süni intellektlə hazırlanmış məzmunların yayılması ilə bağlı yeni hüquqi tələblər müzakirə olunur.
Milli Məclisdə təqdim olunan qanun layihəsinə əsasən, süni intellekt vasitəsilə yaradılmış materialların açıq şəkildə nişanlanması tələb oluna bilər.
Qanuna hansı dəyişiklik təklif olunur?
Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsi və İnsan hüquqları komitəsinin birgə iclasında “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” qanuna yeni 13-2.7-ci maddənin əlavə edilməsi təklif edilib.
Təklif edilən dəyişikliklərə əsasən:
- Süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış foto, video və audio materiallar kütləvi şəkildə yayımlanarkən
- həmin materialların AI texnologiyası ilə yaradıldığı açıq şəkildə göstərilməlidir
Bu o deməkdir ki, istifadəçilər və izləyicilər paylaşılmış məzmunun real çəkiliş deyil, süni intellekt məhsulu olduğunu asanlıqla anlaya bilməlidir.
“Nişanlanma” nə deməkdir?
Qanun layihəsində “nişanlanma” anlayışı da izah olunur.Nişanlanma dedikdə, materialın süni intellektlə hazırlandığını göstərən xüsusi işarələrin əlavə olunması nəzərdə tutulur.
Bu işarələr aşağıdakı formalarda ola bilər:
- Mətn əsaslı qeyd – məsələn: “AI ilə yaradılmışdır”
- Vizual işarə və ya watermark
- Səsli bildiriş və ya açıqlama
- Platforma və ya AI sistemi tərəfindən avtomatik əlavə olunan qeyd
Beləliklə, istifadəçilər paylaşılan kontentin mənbəyi barədə şəffaf məlumat əldə etmiş olur.
Nişanlanma olmazsa nə baş verəcək?
Qanun layihəsində yalnız tələblər deyil, həm də məsuliyyət tədbirləri nəzərdə tutulur.
İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif edilən yeni 388-3-cü maddəyə əsasən:
Əgər süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış foto, video və ya audio material nişanlanmadan mediada və ya internetdə yayımlanarsa, həmin şəxslər:
80 manatdan 150 manata qədər cərimə edilə bilər.
Bu qayda xüsusilə:
- sosial media paylaşımlarına
- media platformalarına
- xəbər saytlarına
- kütləvi yayımlanan internet məzmunlarına aid ola bilər.
Bu dəyişikliklərin məqsədi nədir?
Təklif olunan qanun dəyişikliklərinin əsas məqsədi bir neçə vacib istiqaməti əhatə edir:
1. Dezinformasiyanın qarşısının alınması
AI vasitəsilə hazırlanan saxta videolar və fotolar insanların yanlış məlumat almasına səbəb ola bilər.
2. Deepfake texnologiyalarının risklərini azaltmaq
Xüsusilə ictimai şəxslərin adından yayılan saxta görüntülərin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.
3. İnformasiya mühitində şəffaflıq yaratmaq
İzləyicilər gördükləri məzmunun real və ya süni olduğunu ayırd edə bilməlidir.
4. Media və sosial şəbəkələrdə məsuliyyətin artırılması
Kontent yaradan şəxslər paylaşdıqları materialların mənbəyini açıq şəkildə göstərməlidirlər.
Süni intellekt texnologiyaları həyatımızın bir çox sahəsinə daxil olsa da, onların istifadəsi hüquqi və etik qaydalarla tənzimlənməlidir. Azərbaycanda müzakirə olunan yeni qanun dəyişiklikləri məhz bu istiqamətdə mühüm addım hesab olunur.
AI ilə yaradılmış foto, video və ya audio materialların nişanlanması həm məlumatın şəffaflığını artıracaq, həm də saxta və manipulyativ məzmunların yayılmasının qarşısını almağa kömək edəcək.
