Startaplar sürətli inkişaf və innovasiya ilə fərqlənsələr də, qanuni çərçivəyə ehtiyac duyurlar. Möhkəm startap hüquqi baza qurmaq, gələcəkdə yarana biləcək böyük problemlərin, məhkəmə çəkişmələrinin və maliyyə itkilərinin qarşısını almağın ən vacib yoludur. Həm investorların etibarını qazanmaq, həm də işçilərinizi və əqli mülkiyyətinizi qorumaq üçün bu prosesə erkən başlamaq lazımdır.
Başlanğıc: Şirkətin Qeydiyyatı və Təsis Sənədləri
Hər bir uğurlu biznes, düzgün hüquqi formanın seçilməsindən başlayır. Bu, bütün sonrakı əməliyyatlarınızın hüquqi əsasını təşkil edəcək.
1. Optimal Hüquqi Formanın Seçilməsi (MMC, Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və s.)
Startapınızın ölçüsü, maliyyələşdirmə ehtiyacları və təsisçilərin məsuliyyət dərəcəsi nəzərə alınaraq ən uyğun hüquqi forma müəyyən edilməlidir. Azərbaycanda əksər startaplar Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət (MMC) formasını seçirlər, çünki bu, təsisçilərin şəxsi məsuliyyətini məhdudlaşdırır.
Faydalı məlumat: Seçiminizdə vergi rejimi, kapital qoyuluşu tələbləri və idarəetmə asanlığı kimi faktorları da nəzərə alın. Təsis sənədlərində təsisçilər arasındakı pay bölgüsü və qərar qəbul etmə mexanizmləri dəqiqliklə əks olunmalıdır. Bu, "Startap qeydiyyatı" prosesinin ən fundamental hissəsidir.
2. Təsisçilər Arasında Müqavilə (Co-founder Agreement)
Təsisçilər müqaviləsi startapın "təməl konstitusiyasıdır". Bu sənəd, hər bir təsisçinin vəzifələrini, səhmlərinin pay bölgüsünü (vesting), çıxış şərtlərini və fikir ayrılıqlarının həlli yollarını rəsmiləşdirir.
Faydalı məlumat: Müqaviləyə vesting (səhmlərin müəyyən müddət ərzində qazanılması) şərtini daxil etmək, təsisçilərdən birinin erkən ayrılması halında şirkətin maraqlarını qoruyur.
Əsas Müqavilə Çərçivəsinin Qurulması
Startaplar daimi olaraq tərəfdaşlar, işçilər və müştərilərlə əlaqədədir. Bu əlaqələri qanuni şəkildə rəsmiləşdirmək, riskləri azaltmağın əsas yoludur.
3. İşçi və Məsləhətçi Müqavilələri
Əmək münasibətləri Azərbaycan Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Hər bir işçi ilə rəsmi əmək müqaviləsi imzalanmalıdır. Bundan əlavə, startapın məlumatlarının qorunması üçün mütləq şəkildə məxfilik müqaviləsi (NDA) və rəqabət qadağası müddəaları tətbiq edilməlidir.
Faydalı məlumat: Məsləhətçilər və frilanserlərlə işləyərkən, hazırladıqları bütün işlərin əqli mülkiyyət hüquqlarının avtomatik olaraq şirkətə keçməsini təmin edən xüsusi müqavilələr (Startap üçün müqavilələr) istifadə edin.
4. Müştəri və Təchizatçı Müqavilələri
Müştərilərinizlə imzalanan xidmət müqavilələri (ToS – Terms of Service), ödəniş şərtlərini, məsuliyyət hədlərini və mübahisələrin həlli yollarını dəqiqləşdirməlidir. Təchizatçılarla imzalanan müqavilələr isə keyfiyyət və tədarük şərtlərini tənzimləməlidir.
Faydalı məlumat: Rəqəmsal məhsullar təklif edən startaplar üçün veb-saytda aydın şəkildə yerləşdirilmiş Məxfilik Siyasəti (Privacy Policy) və İstifadə Şərtləri mütləqdir. Bu, "startap qanuni risklər" idarəetməsində vacib addımdır.
Əqli Mülkiyyətin Mühafizəsi və İnvestisiya Hazırlığı
Startapın əsas dəyəri onun unikal ideyası, texnologiyası və brendidir. Bu dəyərləri hüquqi cəhətdən qorumaq prioritetdir.
5. Əqli Mülkiyyət Hüquqları (ƏM)
Startapın proqram təminatı, adı, loqosu və dizaynı onun ƏM-dir. Şirkət adının və loqosunun ticarət nişanı kimi qeydiyyatdan keçirilməsi, rəqiblərin oxşar adlardan istifadə etməsinin qarşısını alır. Zəruri hallarda patent qeydiyyatı da nəzərdən keçirilməlidir.
Faydalı məlumat: Bütün təsisçilərin, işçilərin və məsləhətçilərin yaratdığı bütün ƏM-in hüquqlarının ilkin olaraq şirkətə məxsus olmasını təmin edin.
6. Due Diligence (Hüquqi Ekspertiza) Hazırlığı
İnvestor cəlb etməzdən əvvəl, startapınızın "investisiya üçün hazır" olmasını təmin etmək üçün Due Diligence (Hüquqi Ekspertiza) prosesinə hazır olmalısınız. Bütün sənədlər, müqavilələr, qeydiyyat sənədləri və lisenziyalar tam və qüsursuz olmalıdır.
Faydalı məlumat: Düzgün sənədləşmə, investorlarla danışıqlarda startapın dəyərini artırır və investisiya prosesini sürətləndirir.
Startap hüquqi baza qurmaq bir dəfəlik iş deyil, biznesin bütün inkişaf mərhələlərində davamlı diqqət tələb edən prosesdir. Qeyri-dəqiq müqavilələr, qeyri-rəsmi əmək münasibətləri və ƏM-in qorunmaması ən böyük startap qanuni risklər sırasında yer alır.
Riskləri idarə etmək və böyüməyə fokuslanmaq üçün peşəkar hüquqi xidmətlər startap dəstəyi almaq kritik əhəmiyyətə malikdir.
📞Hüquqi risklərinizi minimuma endirmək və investisiya hazırlığınızı təmin etmək üçün təcrübəli hüquqşünaslarımızla indi əlaqə saxlayın və pulsuz məsləhət alın!
