Mülki hüququn ən çox tətbiq edilən institutlarından biri vərəsəlik hüququdur. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 10-cu bölməsi məhz miras və vəsiyyətnamə ilə bağlı hüquqi normaları tənzimləyir.
Miras məsələləri düzgün planlaşdırılmadıqda ailə daxilində ciddi hüquqi mübahisələr yarana bilər. Bu səbəbdən vəsiyyətnamənin düzgün tərtib edilməsi gələcək risklərin qarşısını alan ən effektiv hüquqi mexanizmdir.
Vərəsəlik hüququ nədir?
Vərəsəlik hüququ – fiziki şəxsin vəfatından sonra ona məxsus əmlakın hüquqi varislərə keçməsini tənzimləyən hüquq sahəsidir. Qanunvericiliyə əsasən vərəsəlik iki formada həyata keçirilir.
Qanun üzrə vərəsəlik
Əgər vəsiyyətnamə yoxdursa və ya vəsiyyətnamədə bütün əmlak əhatə olunmayıbsa, miras qanunla müəyyən edilmiş növbəlilik prinsipi əsasında bölüşdürülür.
Vəsiyyət üzrə vərəsəlik
Şəxs sağlığında öz əmlakını istədiyi şəxslərə (qanuni vərəsələr və ya kənar şəxslər) vəsiyyət edə bilər. Bunun üçün vəsiyyətnamə tərtib edilməlidir.
Vəsiyyətnamə nədir və niyə vacibdir?
Vəsiyyətnamə — vəsiyyət edən şəxsin ölümündən sonra əmlakının kimə və hansı şərtlərlə keçəcəyini müəyyən edən hüquqi sənəddir.
Vəsiyyətnamənin əsas üstünlükləri
- Əmlakın şəxsi iradəyə uyğun bölüşdürülməsi
- Ailə daxili mübahisələrin qarşısının alınması
- Xüsusi qayğıya ehtiyacı olan şəxslərin müdafiəsi
- Hüquqi qeyri-müəyyənliyin aradan qaldırılması
Vəsiyyətnamə necə tərtib edilməlidir?
Vəsiyyətnamənin forması
Vəsiyyətnamə yalnız yazılı formada tərtib edilir. Qanunvericilik iki əsas formaya icazə verir:
Notariat qaydasında vəsiyyətnamə
- Vəsiyyət edən tərəfindən tərtib və imzalanır
- Notarius (və ya icra hakimiyyəti) tərəfindən təsdiqlənir
- Tarix və yer mütləq göstərilməlidir
- Əgər vəsiyyət edən fiziki səbəblərlə imza edə bilmirsə, onun xahişi ilə başqa şəxs imzalaya bilər və bu səbəb qeyd olunmalıdır.
Əlyazma (ev) vəsiyyətnaməsi
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 1186-cı maddəsinə əsasən:
- Tamamilə vəsiyyət edənin öz əli ilə yazılmalı və imzalanmalıdır
- Zərfə qoyularaq 3 şahidin iştirakı ilə notariusa təqdim edilə bilər
- Notarial qeydiyyat tövsiyə olunur
Vəsiyyətnamə ilə mirasdan məhrumetmə mümkündürmü?
Bəli. Vəsiyyət edən istənilən qanuni vərəsəni əsas göstərmədən mirasdan məhrum edə bilər.
Lakin bu zaman məcburi pay hüququ olan şəxslər istisnadır.
Məcburi pay nədir və kimlərə aiddir?
Qanunvericiliyə əsasən aşağıdakı şəxslər vəsiyyətnamədən asılı olmayaraq mirasda pay alırlar:
- Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar
- Əlil uşaqlar
- Əlil valideynlər
- Əlil həyat yoldaşı
Bu şəxslərin payı, qanun üzrə onlara düşəcək payın ən azı yarısı qədər olmalıdır.
Praktiki tövsiyələr və yol verilən səhvlər
Tövsiyələr
- Hüquqşünasla məsləhətləşin
- Əmlakı və şəxsləri dəqiq göstərin
- Vəsiyyətnaməni həyat dəyişikliklərinə uyğun yeniləyin
- Sənədin saxlanıldığı yeri etibarlı şəxslərə bildirin
Yol verilən səhvlər
- Qeyri-müəyyən ifadələr
- Məcburi payın nəzərə alınmaması
- Forma tələblərinə əməl edilməməsi
- Köhnəlmiş vəsiyyətnamə
Vəsiyyətnamə tərtib etmək sadəcə hüquqi prosedur deyil, ailənizin gələcəyini qorumaqdır. Düzgün hazırlanmış vəsiyyətnamə əmlakınızın sizin iradənizə uyğun bölüşdürülməsini təmin edir və hüquqi mübahisələrin qarşısını alır.
