Aliment — valideynin uşağın maddi təminatını həyata keçirmək üçün qanunla müəyyən edilmiş öhdəliyidir. Alimentin tutulması, məbləğinin hesablanması və ödənilməsi prosesi Ailə Məcəlləsi ilə dəqiq tənzimlənir. Bu məqalədə alimentin hüquqi mahiyyəti, hansı hallarda tutulduğu, məbləğin necə müəyyən olunduğu və ödəniş proseduru haqqında bütün vacib məlumatlar yer alır.
Alimentin hüquqi mahiyyəti nədir?
Aliment ödənilməsi valideynin övladına qarşı qanuni və əxlaqi borcudur. Alimentin məqsədi uşağın təhsil, sağlamlıq, qida, geyim və digər zəruri ehtiyaclarının qarşılanmasıdır.
Aliment hüququ kimə verilir?
- Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara
- Əlilliyi olan yetkin yaşlı uşaqlara
- Bəzi hallarda valideynin maddi dəstəyə ehtiyacı varsa — yaşlı və baxıma ehtiyacı olan valideynlərə
Bu məqam alimentin yalnız uşağa deyil, digər ailə üzvlərinə də şamil oluna biləcəyini göstərir.
Alimentin tutulması hansı hallarda həyata keçirilir?
Aliment könüllü qaydada ödənilə biləcəyi kimi, məhkəmə qərarı ilə də tutulur. Alimentin tutulması üçün aşağıdakı hallardan biri mövcud olmalıdır:
Alimentin könüllü verilməsi
Valideynlər aliment ödənilməsi barədə barışıq sazişi bağlaya bilərlər. Bu saziş məhkəmə qərarı ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
Məhkəmə qaydasında aliment tutulması
Əgər aliment könüllü ödənilmirsə, valideyn məhkəməyə müraciət edərək alimentin tutulmasını tələb edə bilər. Məhkəmə qərarı icra məmurları tərəfindən icra olunur.
Alimentin miqdarı necə müəyyən olunur?
Alimentin məbləği əməkhaqqının müəyyən faizi və ya sabit pul məbləği formasında müəyyən edilə bilər. Bu qərar uşağın ehtiyacları və valideynin maddi vəziyyəti nəzərə alınmaqla verilir.
Faizlə müəyyən edilən aliment
Ən çox tətbiq olunan hesablanma formasıdır:
- Bir uşaq üçün – aylıq gəlirin 1/4 hissəsi
- İki uşaq üçün – aylıq gəlirin 1/3 hissəsi
- Üç və daha çox uşaq üçün – aylıq gəlirin 1/2 hissəsi
Sabit məbləğlə müəyyən edilən aliment
Əgər valideyn rəsmi işlə təmin edilməyibsə və ya gəlirləri dəyişkəndirsə, məhkəmə alimenti sabit məbləğ kimi müəyyən edə bilər. Bu məbləğ yaşayış minimumu və uşağın günlük ehtiyacları nəzərə alınaraq müəyyən olunur.
Alimentin ödənilməsi qaydası
Aliment ödənişləri adətən aylıq şəkildə həyata keçirilir. Ödənişin necə icra olunması valideynin iş statusundan, gəlirlərindən və məhkəmə qərarından asılıdır.
İşləyən şəxslər üçün ödəniş qaydası
Aliment əməkhaqqından birbaşa tutulur və işəgötürən tərəfindən icra məmurunun hesabına köçürülür.
Rəsmi gəliri olmayan şəxslər üçün ödəniş
Valideyn sabit məbləğlə müəyyən edilmiş alimenti öz bank hesabından hər ay ödəməlidir.
Aliment gecikərsə nə olur?
- Gecikmiş aliment üçün penya (cərimə) hesablanır
- İcra məmuru vasitəsilə məcburi icra prosesi tətbiq edilir
- Əmlakın siyahıya alınması və məhkəmə məsuliyyəti yarana bilər
Alimentin artırılması və azaldılması halları
Aliment məbləği dəyişdirilə bilər, əgər:
Artırılma səbəbləri
- Uşağın ehtiyacları artıbsa (məsələn, xəstəlik, əlavə təhsil xərcləri)
- Aliment ödəyənin gəliri xeyli yüksəlibsə
Azaldılma səbəbləri
- Aliment ödəyənin gəliri azalıbsa
- Yeni ailə və uşaqlar yaranıbsa
- Sağlamlıq imkanları məhdudlaşıbsa
Bu dəyişikliklər yalnız məhkəmə vasitəsilə həyata keçirilə bilər.
Alimentlə bağlı ən çox verilən suallar
Aliment ödənilməsə nə baş verir?
Qanuna görə, aliment ödənişlərindən yayınma inzibati və hətta cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər.
Aliment yalnız uşaq üçün ödənilirmi?
Müəyyən hallarda qanun valideynlərə və digər qohumlara aliment ödənişlərini də nəzərdə tutur.
Aliment könüllü olaraq artırıla bilərmi?
Bəli, valideynin uşağın xərclərini tam ödəmək üçün aliment məbləğini könüllü olaraq artırmaq hüququ var.
